Trong dân gian có câu: “Người già là rồng, thiên vị ai thì nhà ấy nghèo.” Nghe qua, nhiều người dễ cho rằng đó chỉ là một cách nói mang màu sắc mê tín. Nhưng nếu chịu dừng lại một chút, nghĩ sâu hơn một chút, ta sẽ nhận ra đằng sau câu nói ấy là cả một tầng ý nghĩa rất đời, rất thật.
Vẻ đẹp của tu dưỡng: Khiến người khởi kính, không khởi dụcTại sao sử sách xưa lại gọi là “thanh sử” (sử xanh)?Trái ổi ngăn ngừa ung thư, tăng cường hệ miễn dịch, tốt cho tim mạch, chống lão hóa, làm đẹp da
Người xưa từng viết: “Trúc non cao hơn cành trúc cũ, toàn nhờ thân già nâng đỡ.
Năm sau lại có mầm non mới, mười trượng rồng cháu quấn quanh hồ phượng.”
Đó là lời trong bài “Trúc mới” của Trịnh Hiểu thời Thanh. Mượn hình ảnh trúc, người xưa nói về con người: trúc non vươn cao không phải vì tự nó mạnh mẽ ngay từ đầu, mà vì phía sau có thân già âm thầm nâng đỡ. Con cháu trưởng thành, suy cho cùng, cũng nhờ nền móng từ thế hệ đi trước. Cái “gốc” có vững, thì “ngọn” mới xanh.Hình ảnh minh hoạ: Bởi vậy, từ xa xưa việc tôn kính người già, kính trọng người hiền không chỉ là đạo lý, mà còn là nếp sống
Bởi vậy, từ xa xưa việc tôn kính người già, kính trọng người hiền không chỉ là đạo lý, mà còn là nếp sống. Có câu: “Muối người già ăn còn nhiều hơn đường người trẻ đi,” nghe mộc mạc nhưng lại hàm chứa cả một sự thật: người lớn tuổi không chỉ sống lâu hơn, mà còn sống sâu hơn. Những va vấp, những được mất họ từng trải qua, lắng lại thành kinh nghiệm, rồi kết tinh thành những lời dặn dò giản dị mà thấm thía.
Chính vì thế, tục ngữ không đơn thuần là lời nói cửa miệng. Đó là trí tuệ được chưng cất qua thời gian. Là cách người xưa dạy người sau cách làm người, cách đối đãi, cách giữ một gia đình cho êm ấm.
Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, không ít người bắt đầu nghi ngờ những câu nói ấy. Họ cho rằng đó là những điều thiếu cơ sở, thậm chí mang màu sắc mê tín. Nhưng thật ra, phần lớn những gì được gọi là “cổ xưa” lại chính là kết quả của một quá trình quan sát và đúc kết rất dài. Có thể cách diễn đạt không còn phù hợp với hôm nay, nhưng cái tâm phía sau thì chưa bao giờ sai lệch.
Câu “Người già là rồng, thiên vị ai thì nhà ấy nghèo” cũng vậy.
Thoạt nghe, ta thấy một sự liên hệ có phần huyền bí: người già là “rồng”, còn thiên vị thì lại dẫn đến “nghèo”. Nhưng nếu tách ra để hiểu, ý nghĩa của nó lại rất rõ ràng.
“Rồng” là biểu tượng của sự cao quý. Trong văn hóa xưa, rồng gắn với bậc đế vương, với những gì linh thiêng và đáng kính nhất. Gọi người già là rồng, không phải để thần thánh hóa, mà để nhắc rằng: họ là báu vật của gia đình, là chỗ dựa tinh thần, là người giữ nếp, giữ gốc cho cả một dòng họ. Một gia đình có người già, giống như có một cái neo giữ cho con thuyền khỏi trôi dạt.
Nhưng chính ở vị trí đó, mỗi lời nói, mỗi cách đối xử của họ lại có sức nặng hơn rất nhiều.
“Thiên vị ai thì nhà ấy nghèo” – cái “nghèo” ở đây không chỉ là tiền bạc. Nó là sự thiếu hụt trong nhân cách, là sự rạn nứt trong tình thân, là cái nghèo của một mái nhà mất cân bằng.
Khi một đứa trẻ được yêu thương quá mức, được ưu ái hơn hẳn những đứa còn lại, điều nhận được không phải lúc nào cũng là hạnh phúc. Sự nuông chiều, nếu đi quá giới hạn, dễ biến thành chiếc lồng vô hình. Đứa trẻ lớn lên trong đó, quen được phục vụ, quen được nhường nhịn, dần dần mất đi khả năng tự đứng vững. Khi bước ra ngoài đời, chỉ một va chạm nhỏ cũng có thể khiến nó chao đảo.
Ngược lại, những đứa trẻ ít được quan tâm lại mang trong mình một khoảng trống. Chúng có thể trở nên nhạy cảm, khép kín, thậm chí lạnh lùng với chính gia đình. Lâu dần, tình thân không còn là nơi để quay về, mà trở thành một khoảng cách khó gọi tên.Hình ảnh minh hoạ: Sự thiên vị, vì thế, không chỉ làm lệch đi sự trưởng thành của từng đứa trẻ, mà còn âm thầm bào mòn cả một gia đình
Sự thiên vị, vì thế, không chỉ làm lệch đi sự trưởng thành của từng đứa trẻ, mà còn âm thầm bào mòn cả một gia đình. Anh em không còn thấy nhau là chỗ dựa, mà bắt đầu so sánh, hơn thua. Những cảm xúc nhỏ bé ban đầu, nếu không được nhận ra và điều chỉnh, sẽ tích tụ thành những vết rạn lớn.
Đến một lúc nào đó, khi mỗi người một hướng, người ta mới chợt nhận ra: cái “nghèo” không nằm ở vật chất, mà nằm ở chỗ gia đình không còn là nơi để trở về.
Vì vậy, câu tục ngữ kia không phải là lời hù dọa, càng không phải là mê tín. Đó là một lời nhắc nhẹ, nhưng rất sâu: yêu thương không phải là cho nhiều hơn, mà là cho đúng cách. Không phải là nghiêng về một phía, mà là giữ được sự công bằng trong từng ánh nhìn, từng hành động.
Nuông chiều một đứa trẻ có thể khiến ta cảm thấy mình đang yêu thương nó nhiều hơn. Nhưng thật ra, đó có thể là cách nhanh nhất để làm tổn thương chính tương lai của nó. Cũng như việc bỏ quên một đứa trẻ khác, tưởng là vô tình, nhưng lại có thể để lại trong lòng nó một vết thương rất dài.
Làm cha mẹ, làm ông bà, điều khó nhất không phải là yêu con, mà là yêu sao cho đúng. Đừng để tình yêu trở thành một sự thiên lệch. Đừng để sự ưu ái hôm nay trở thành gánh nặng cho ngày mai.
Bởi suy cho cùng, điều một đứa trẻ cần không phải là được chọn nhiều hơn, mà là được đối xử công bằng. Và chỉ có sự công bằng ấy mới nuôi lớn được những con người vững vàng, độc lập và biết chịu trách nhiệm với cuộc đời mình.
Tiểu Hoa biên dịch
