Khi các nhà khảo cổ vén bức màn của mê cung khổng lồ dưới nước này, họ phát hiện ra rằng nó không chỉ là một phép màu tự nhiên mà còn chứa đựng những khám phá khảo cổ quan trọng – nó đã tiết lộ những bí mật của nền văn minh Maya hiện đại! Thông qua các cảnh quay dưới nước do các thợ lặn thực hiện, chúng ta có thể thấy nhiều tàn tích cổ xưa, bao gồm hóa thạch con lười khổng lồ, loài gấu đã tuyệt chủng, v.v. Ngoài ra, các nhà khảo cổ cũng đã tìm thấy ở đây những bàn thờ của người Maya, thậm chí cả những chiếc mặt nạ của vị thần thương mại của người Maya cổ đại.
Một nhóm do nhà khảo cổ học người Mexico Guillermo de Anda dẫn đầu trước đó đã công bố những phát hiện mới nhất. Họ giới thiệu rằng hang động khổng lồ này bao gồm gần 250 hố hình thành tự nhiên và chứa 198 tàn tích, trong đó khoảng 140 thuộc về tàn tích của người Maya. Các thợ lặn đã tìm thấy hài cốt của con người ít nhất 9.000 năm tuổi, cũng như những gì có thể là xương người bị cháy. Điều này cho thấy các hoạt động của con người ở miền đông Mexico sớm hơn hàng nghìn năm so với suy nghĩ trước đây, có thể là một tuyến đường thương mại của người Maya cổ đại. Các thương nhân thường đi theo các tuyến đường đã được thiết lập sẵn và sử dụng những nơi này làm điểm hành hương theo nghi lễ, các nhà nghiên cứu cho biết. Họ dừng lại ở các bàn thờ và thánh địa để giao tiếp với các vị thần và để lại dấu ấn của họ.
Anda tin rằng con người không thực sự sống trong các nhánh của hang động dưới nước mà thay vào đó họ tìm kiếm nguồn nước ở những nơi này khi gặp điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Nhưng văn hóa và hang động của người Maya cổ đại không thể tách rời. Các thợ lặn đã tìm thấy nhiều đồ gốm thời Maya, cũng như các đồ tạo tác bằng gốm khác như tranh khắc trên tường. Thậm chí còn có phần còn lại của các đồ tạo tác nhân tạo lớn hơn, cũng như cấu trúc cầu thang trong một cenote, nếu không có nó sẽ rất nguy hiểm khi vào hang động dưới nước lớn nhất thế giới. Có quá nhiều xương trong hang đồng nghĩa với việc không phải ai cũng sống sót trở ra, và điều này cũng đúng với động vật, với nguyên nhân là do nước mưa. Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy một hộp sọ người được bọc trong đá vôi ở một trong những hang động.
Nhà báo Mexico Pedro Sanche cho biết ông nhận được thông tin mật từ một người cung cấp thông tin rằng hộp sọ thực sự chứa một bộ phận cấy ghép nhân tạo. Mặc dù ban đầu các chuyên gia nghĩ rằng đó chỉ là một tấm kim loại thông thường được gắn trong não, nhưng sau khi nghiên cứu sâu hơn, nó là một thứ hoàn toàn khác và các nhà nghiên cứu quyết định tránh nói về nó. Theo Sanche, đây là một vi mạch được cấy ghép từ 12.000 năm trước, vì toàn bộ vụ việc là tuyệt mật nên cho đến tận bây giờ vẫn không ai biết ai đã cấy vi mạch vào đầu người Maya.
