Tấn Vũ Đế tên thật là Tư Mã Viêm, là vị Hoàng đế đầu tiên của nhà Tấn trong lịch sử Trung Quốc. Thời kỳ trị vì của ông kéo dài từ năm 266 đến năm 290, tổng 24 năm. Ông là một trong những vị Hoàng đế nổi tiếng nhất lịch sử Trung Quốc, người có công thống nhất Trung Hoa sau một thời gian dài gần 100 năm nội chiến sau thời kỳ Tam Quốc.
Vào cuối triều đại Đông Hán, Tào Tháo nghênh đón Hán Hiến Đế Lưu Hiệp đang bị lưu đày đến Hứa Đô, dùng Hoàng đế để ra lệnh cho các chư hầu, dần dần thống nhất Bắc phương. Hán Hiến Đế Lưu Hiệp mang danh Hoàng đế triều Hán, nhưng thực tế chỉ là một con bù nhìn, bị giam cầm trong cung điện mà không có thực quyền. Cho đến khi Tào Tháo qua đời, con trai Tào Phi ép buộc Hán Hiến Đế Lưu Hiệp thoái vị để lên ngôi và tự mình xưng đế, đổi quốc hiệu thành Ngụy, từ đó triều Hán diệt vong.
Tuy nhiên, từ thời Tào Phương trở đi, các Hoàng đế của Ngụy quốc sau này là Tào Mao, Tào Hoán cũng giống như Hán Hiến Đế Lưu Hiệp, trở thành con rối dưới sự điều khiển của gia tộc Tư Mã. Cho đến khi con trai của Tư Mã Chiêu, cũng chính là cháu của Tư Mã Ý – Tư Mã Viêm lên nắm quyền, ông đã chính thức bước lên sân khấu, phế truất Tào Hoán, kiến lập triều Tấn, Ngụy quốc diệt vong.
Tư Mã Chiêu là một nhân vật gây tranh cãi. Ông từng dẫn quân tiêu diệt nước Thục, khi trở về Lạc Dương, Hoàng đế còn ra ngoài thành để đón tiếp ông. Cả hai bên lề đường đều là quan chức và hàng ngàn dân thường nghênh đón, tạo nên cảnh tượng hoành tráng.
Khi Tư Mã Chiêu trở về triều đình, nhiều người đã nói với Hoàng đế rằng: “Lần này Tư Mã Chiêu tiêu diệt nước Thục, công lao to lớn, là người đứng đầu Ngụy quốc, nên phong ông là Tấn Vương, nhằm khích lệ trung thần bảo vệ giang sơn Ngụy quốc!”
Từ khi Tư Mã Chiêu được phong Vương, ông không cần phải xin chỉ thị của Hoàng đế nữa, có thể trực tiếp xử lý tại phủ. Các quan chức trong triều có việc cần giải quyết cũng không đến gặp Hoàng đế, mà lại tìm đến Tấn Vương. Một khi Tư Mã Chiêu đã quyết định thì không cần phải thông báo lại với Hoàng đế, chỉ cần trực tiếp ra lệnh là được.
Những đại thần thân cận với Tư Mã Chiêu suốt ngày nghĩ cách để Tần Vương thay thế Tào Hoán. Họ tấu đơn lên Tư Mã Chiêu: “Hạ thần đã sắp xếp một người, người này cao hai thước và không mang giày, râu đen nhưng toàn bộ đầu tóc bạc phơ, để người đó cầm gậy đi trên chợ và nói rằng hiện nay thiên hạ phong vân dị biến, chỉ có thay đổi quân chủ mới có thể đảm bảo an ninh Ngụy quốc.
Hạ thần sẽ cho người đó đi trên đường ba ngày rồi bất ngờ biến mất, khi đó người dân sẽ cảm thấy đây là biểu thị của thượng thiên. Chúng ta sẽ tận dụng cơ hội để Ngài thế chỗ Hoàng đế xử lý công việc triều chính. Khi thời gian đến, Ngài sẽ được đối đãi như là Hoàng đế, mặc dù vẫn giữ danh xưng Vương gia nhưng lại được hưởng đặc quyền của Thiên tử!”
Sau khi đọc xong, Tư Mã Chiêu rất vui mừng, vì ông đã hứa với cha mình rằng sẽ không chiếm lấy ngai vàng một cách không chính đáng. Tuy nhiên, nếu có thể làm được như vậy, không vi phạm ý nguyện của cha, lại có thể thực hiện trách nhiệm của một vị Hoàng đế, tại sao ông lại không làm chứ?
Có lẽ Tấn Vương quá đỗi vui mừng nên trong lúc ăn uống, ông bất ngờ bị co giật, ngất xỉu trên mặt đất. Sau một ngày nghỉ ngơi, bệnh tình của ông lại nghiêm trọng hơn. Tấn Vương cảm thấy vận mệnh của mình đã hết, liền triệu tập người thân và cận thần của mình đến. Tấn Vương chỉ tay vào Tư Mã Viêm bằng ngón tay, chưa kịp nói lời nào thì đã từ giã cuộc đời.
Sau đó, các quan đại thần một lòng ủng hộ Tư Mã Viêm kế vị Tấn Vương, trọng đãi không khác gì so với Hoàng đế. Tiếp theo, một số người được Tư Mã Viêm chỉ đạo đi thuyết phục Tào Hoán từ bỏ ngôi vị càng sớm càng tốt.
Không lâu sau, Tào Hoán ban lệnh: “Tấn Vương, gia tộc nhà khanh đã nhiều đời phù trợ Hoàng đế, công đức cao hơn trời, bốn biển đều hưởng ân huệ từ gia tộc Tư Mã. Thượng Thiên muốn ta nhường ngôi Hoàng đế cho khanh, xin tuân theo ý trời, đừng từ chối!”
Tư Mã Viêm cuối cùng cũng đã chấp nhận sau nhiều lần từ chối, phong cho Tào Hoán là Trần Lưu Vương. Sau khi Tư Mã Viêm lên ngôi Hoàng đế, ông đổi quốc hiệu thành “Tấn”, được gọi là “Tây Tấn”, Tấn Vương Tư Mã Viêm trở thành Hoàng đế sáng lập triều đại Tây Tấn – Tấn Vũ Đế.
Năm Hàm Ninh thứ 5 (279), Tấn Vũ Đế sai Đỗ Dự, Vương Tuấn cùng Tư Mã Du mang quân Nam tiến đánh nước Ngô. Quân Tấn nhanh chóng đánh bại quân Ngô và tiêu diệt nước Ngô. Tây Tấn thống nhất thiên hạ, kết thúc thời kỳ Tam Quốc.
