“Chỉ có phụ nữ và kẻ tiểu nhân mới khó nuôi”, nếu biết được câu tiếp theo, bạn sẽ không dùng nó để mắng phụ nữ. Ảnh ghép minh họa.Rất nhiều người đã từng nghe qua câu nói: “Duy nữ tử dữ tiểu nhân, vi nan dưỡng dã”, nghĩa là “Chỉ có phụ nữ và kẻ tiểu nhân mới khó nuôi”, câu nói này xuất phát từ vị đại thánh nhân Khổng Tử.
Nhiều người dùng cụm từ này để nói bóng gió tâm tính không tốt của người phụ nữ, khó hòa đồng, có thể khiến người ta cảm thấy vô cùng khó chịu. Nếu như người nghe chưa nghe hết câu, có thể sẽ cho rằng ngay cả bậc đại hiền triết như Khổng Tử cũng không thể thoát khỏi cái tư tưởng phong kiến cổ hủ, trọng nam khinh nữ. Nhưng trên thực tế, ý nghĩa ban đầu của câu này không phải như những gì chúng ta nghe ngày nay. Nó đã bị đoạn chương thủ nghĩa (trích dẫn mà tách khỏi ngữ cảnh) mà bị hiểu sai cho đến ngày nay.
Trước khi phân tích ý nghĩa của câu này, trước tiên chúng ta phải hiểu bối cảnh văn hóa của nó. Người sáng lập Nho giáo là Khổng Tử, thời đó ông được nhiều nhà cầm quyền thời bấy giờ kính trọng. Từ thời nhà Hán, Khổng Tử đã giữ địa vị tối cao là “Người thầy của muôn đời”. Trong bối cảnh này, những gì Khổng Tử nói luôn được những người có địa vị tôn trọng và phổ biến.
Ví dụ như chúng ta có nghe câu “Cha mẹ ở không xa” chúng ta thường hiểu với ý nghĩa là chỉ cần cha mẹ còn sống thì con cái không nên rời quê hương mà phải ở với cha mẹ để chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ. Mặc dù ở đây có một số đạo lý nhưng nó cũng là cái cớ cho nhiều người không muốn ra ngoài để làm ăn và làm công việc lớn. Câu này thực ra đã bị người ta hiểu lầm từ nhiều năm nay, để hiểu ý nghĩa của nó, bạn nên đọc đầy đủ câu của nó: “Phụ mẫu tại bất viễn du, du tất hữu phương”.
Phụ mẫu tại bất viễn du, du tất hữu phương. Nguồn ảnh: aboluowang
Được dịch là khi Cha Mẹ còn sống thì không nên đi xa, hoặc bất kỳ đi xa ở đâu làm gì cũng cần nói cho Cha Mẹ biết nơi đến. Câu danh ngôn của Đức Khổng Tử còn có giá trị đến ngàn đời sau, trong thời đại nay cũng vậy, nếu như con cái đi xa hoặc đơn giản là đi chơi về khuya thì trong lòng Cha Mẹ lúc nào cũng bất an, lo lắng. Bạn làm gì hay về trễ thì cũng nên nói để Cha Mẹ an tâm. Tuy nhiên, trong sự lan truyền rộng rãi sau đó, người ta tự động bỏ qua nửa sau của câu. Cũng giống như câu mở đầu “Chỉ có phụ nữ và kẻ tiểu nhân mới khó nuôi” cũng bị đoạn chương thủ nghĩa, nếu muốn hiểu rõ ý nghĩa chân chính thì cần phải biết phía sau còn có một câu: “Cận chi tắc bất tốn, viễn chi tắc oán”.
Câu đầy đủ của nó là: “Duy nữ tử dữ tiểu nhân nan dưỡng dã, cận chi tắc bất tốn, viễn chi tắc oán”. Người phụ nữ trong câu này không ám chỉ phụ nữ thời đó mà ám chỉ một kẻ hung ác có hành vi xấu xa, quỷ quyệt và vô liêm sỉ. Câu này có nghĩa là khó hòa hợp với những người có tâm hồn nham hiểm và xảo quyệt. Nếu bạn thân thiết với họ, họ sẽ tỏ ra thiếu tôn trọng. Nếu bạn xa lánh họ, họ sẽ oán hận bạn. Mục đích ban đầu của câu này không phải là bày tỏ thành kiến với phụ nữ, Khổng Tử muốn khuyên chúng ta tránh kết giao với những người có ác ý, tâm địa xấu.
Trong “Sử ký: Khổng Tử thế gia” có đề cập đến câu chuyện Khổng Tử ở nước Vệ.
Khổng Tử được vua nước Vệ mời đến đây tham quan, học tập và tịnh dưỡng; nhưng khi ở đó, Khổng Tử đột nhiên phát hiện người ta vốn dĩ chỉ là muốn lợi dụng thân phận của Khổng Tử để khoe khoang và tâng bốc chính mình mà thôi, cũng không phải thật lòng muốn Khổng Tử tới đây trợ giúp giáo huấn dân chúng nước Vệ, nhất là phu nhân của Linh Công nước Vệ, vì để tâng bốc thân phận của mình, nên khoe khoang rất lộ liễu. Sau khi rời đi, Khổng Tử nhớ tới việc phu nhân của Linh Công nước Vệ ỷ mình được sủng ái nên đã ngang ngược, kiêu ngạo, ương ngạnh, loạn chính, nhiễu dân, thế nên nảy sinh cảm khái: “Duy nữ tử dữ tiểu nhân, vi nan dưỡng dã; cận chi tắc bất tốn, viễn chi tắc oán”.
Thật ra, “nữ tử” ở đây, cũng không phải là chỉ “nữ nhân” (người nữ) thời nay. Truyền thống cổ đại gọi “nhi tử” (con trai), “nữ nhi” (con gái) là “tử” (con), “tử” cũng là chỉ con gái. Ở đây nói “nữ tử”, trước chữ “tử” thêm một chữ “nữ”, là đặc biệt chỉ rõ ra là “nữ nhi” (con gái). Còn từ “dã”, trong “Thuyết văn giải tự” giải thích rằng: “Dữ, tứ dữ dã”, từ “dã” trong ý “giá” (gả) ở đây là “giá dã” (gả cho ai đó…). Thế nên, hàm nghĩa cả câu nói này chính là phản ảnh cách thức hay quan điểm chọn rể của Khổng Tử.
Tức là: “Chỉ khi đem con gái gả cho tiểu nhân, mới khó ở chung. Ở gần, kẻ đức hạnh thấp hèn, hành vi vô lại, ở gần không (chịu) được; ở xa, lòng nhớ mong con gái, xa cũng không đành”.
Phu nhân của Linh Công nước Vệ vì sao lại có thể hống hách ngang tàng như thế? Chính là ỷ vào sự sủng ái thái quá của Linh Công, chỉ vì ham mê sắc đẹp mà dễ dãi để cho vợ mình mặc sự ngang tàng, hống hách, bất kính với bậc thánh nhân. Nguyên vì Linh Công là người yêu sắc hơn yêu đức, nếu như thế thì chẳng khác gì kẻ tiểu nhân, phẩm chất thấp kém, hành vi vô lại. Thế nên, câu này vừa thể hiện sự cảm khái của Khổng Tử trong hoàn cảnh xấu hổ ở nước Vệ, vừa hàm ý muốn nhắc nhở thế nhân cách chọn rể khi có con gái.
Nên tránh xa những người nham hiểm. Nguồn ảnh: aboluowang
Xem ra, thông qua câu nói và câu chuyện đằng sau câu nói này, chúng ta học hỏi được rất nhiều điều từ Khổng Tử:
Cách chọn rể khi là chọn người có phẩm cách; người con gái cao quý không phải ở dung mạo, địa vị, mà chính là đức hạnh;
Khi nhìn nhận một điều gì, cần bỏ sức tìm hiểu ngọn nguồn và hoàn cảnh phát sinh; chớ nên vội dùng hiểu biết thiển cận của mình mà gán ghép; hậu quả trước là hiểu sai, hình thành nên quan niệm sai; về phương diện tu luyện, đó chính là khẩu nghiệp, tùy tiện nói điều gì, tự ý gán ghép hiểu biết sai lệch của bản thân vào hoàn cảnh của người khác sẽ gây nghiệp lực khó mà trả cho hết.
Thế nên ý nghĩa gốc của câu này không có liên quan đến việc coi thường phụ nữ.
Đăng Dũng biên dịch
Nguồn: aboluowang (Triệu Lệ)
